Thực trạng hệ thống Tạp chí khoa học Việt Nam: Số liệu thống kê, mức độ hội nhập quốc tế và định hướng phát triển theo chuẩn Scopus và Web of Science
Main Article Content
Tóm tắt
Tạp chí khoa học là cấu phần cốt lõi của hạ tầng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đồng thời thực hiện chức năng kiểm định, bảo đảm chất lượng và lan tỏa tri thức học thuật. Việc triển khai Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 và Thông tư số 27/2025/TT-BKHCN đặt ra yêu cầu đổi mới công tác đánh giá, xếp loại tạp chí theo hướng chuyển từ quản lý dựa trên điều kiện sang quản trị chất lượng dựa trên dữ liệu và bằng chứng, qua đó nâng cao năng lực hội nhập quốc tế [1, 2].
Báo cáo phân tích thực trạng hệ thống tạp chí đạt tiêu chuẩn khoa học Việt Nam năm 2026 trên các phương diện: quy mô và cơ cấu cơ quan chủ quản; ngôn ngữ công bố; hạ tầng xuất bản số; mức độ áp dụng DOI; thực hành xuất bản học thuật; và khả năng tham gia các cơ sở dữ liệu quốc tế. Kết quả rà soát 506 tạp chí cho thấy hệ thống có độ phủ tương đối rộng nhưng năng lực xuất bản và mức độ hội nhập còn phân hóa rõ rệt. Trong đó, 16 tạp chí đã được lập chỉ mục trong Scopus và/hoặc Web of Science, chiếm 3,2%; 115 tạp chí có công bố bằng tiếng Anh, chiếm 22,7%; 231 tạp chí có website đăng tải dữ liệu, chiếm 45,7%; và 267 tạp chí đã áp dụng DOI cho bài báo, chiếm 52,8%.
Các kết quả trên cho thấy hệ thống tạp chí khoa học Việt Nam đã từng bước mở rộng quy mô, chuẩn hóa hoạt động và tiếp cận các phương thức xuất bản hiện đại. Tuy nhiên, mức độ chuẩn hóa, số hóa và quốc tế hóa vẫn chưa đồng đều. Khoảng cách hội nhập không chỉ thể hiện ở số lượng tạp chí được lập chỉ mục quốc tế mà còn liên quan đến chất lượng quản trị biên tập, hạ tầng dữ liệu, liêm chính xuất bản, nguồn nhân lực chuyên nghiệp và khả năng tạo ảnh hưởng học thuật.
Trên cơ sở đó, báo cáo đề xuất chuyển trọng tâm từ mục tiêu đơn thuần “đạt chỉ mục” sang phát triển năng lực nội tại, duy trì chất lượng và gia tăng ảnh hưởng học thuật; phân nhóm tạp chí theo năng lực và định hướng phát triển; đẩy mạnh hạ tầng xuất bản số và dữ liệu dùng chung; chuyên nghiệp hóa nguồn nhân lực; tăng cường bảo đảm liêm chính xuất bản; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan đánh giá, cơ quan chủ quản và các tạp chí nhằm vận hành chu trình quản trị chất lượng liên tục.